दशैं, तिहार र वास्तुकला सम्बन्धी १०० रोचक सामान्यज्ञान | 100 GK Questions
यस लेखमा लोकसेवा आयोगको तयारी गरिरहेका परीक्षार्थीहरू र सामान्यज्ञानमा रुचि राख्ने सबैका लागि अत्यन्त उपयोगी १०० वटा रोचक प्रश्नोत्तरहरू (GK) समावेश गरिएको छ। यसमा विशेषगरी दशैं, तिहार, हिन्दू धर्म, वास्तुशास्त्र, नेपालका ऐतिहासिक सम्पदा, विश्वका प्रसिद्ध भवन र निर्माण सम्बन्धी विविध तथ्यहरूलाई ४ वटा छुट्टाछुट्टै खण्डमा समेटिएको छ।
खण्ड १: दशैं, तिहार, वास्तुशास्त्र र हिन्दू धर्म (१-२५)
१. प्रश्न: दशैंमा घटस्थापना गर्दा कुन दिशामा कलश स्थापना गर्नु वास्तु अनुसार सबैभन्दा शुभ मानिन्छ?
उत्तर: उत्तर-पूर्व (ईशान कोण)
२. प्रश्न: तिहारमा लक्ष्मी पूजा गर्दा कुन दिशा फर्केर पूजा गर्नु उत्तम मानिन्छ?
उत्तर: उत्तर वा पूर्व दिशा
३. प्रश्न: हिन्दू धर्म अनुसार घरको मुख्य ढोका कुन दिशामा हुनु सबैभन्दा शुभ मानिन्छ?
उत्तर: पूर्व वा उत्तर
४. प्रश्न: रावणको सुनको दरबार 'लङ्का' कुन वास्तुकारले बनाएका थिए?
उत्तर: विश्वकर्मा
५. प्रश्न: महाभारत कालमा पाण्डवहरूको लागि प्रसिद्ध 'इन्द्रप्रस्थ' भवन कसले निर्माण गरेका थिए?
उत्तर: मय दानव
६. प्रश्न: धनका देवता कुबेरको राजधानी र महलको नाम के हो?
उत्तर: अलकापुरी
७. प्रश्न: भगवान विश्वकर्मालाई हिन्दू धर्ममा के को देवता मानिन्छ?
उत्तर: वास्तुकला, शिल्प र निर्माण
८. प्रश्न: तिहारमा घरको कुन भागमा यमदीप दान गर्ने परम्परा छ?
उत्तर: मुख्य ढोकाको दक्षिणतर्फ
९. प्रश्न: वास्तु शास्त्र अनुसार घरको भान्साकोठा (Kitchen) कुन दिशामा हुनुपर्छ?
उत्तर: दक्षिण-पूर्व (आग्नेय कोण)
१०. प्रश्न: दशैंको टीका लगाउँदा टीका लगाइदिने व्यक्ति कुन दिशा फर्कनुपर्छ?
उत्तर: पूर्व दिशा (र थाप्ने पश्चिम)
११. प्रश्न: भगवान रामको जन्मभूमि र प्रसिद्ध दरबार रहेको अयोध्या नगरी कुन नदीको किनारमा अवस्थित छ?
उत्तर: सरयू नदी
१२. प्रश्न: वास्तुकला र भवन निर्माण सम्बन्धी प्रसिद्ध प्राचीन ग्रन्थ 'समराङ्गण सूत्रधार' कसले लेखेका हुन्?
उत्तर: राजा भोज
१३. प्रश्न: हिन्दू मन्दिर वा घरको जग हाल्दा (शिलान्यास गर्दा) कुन नागको पूजा गरिन्छ?
उत्तर: अनन्त नाग
१४. प्रश्न: तिहारमा भाइटीका लगाउँदा दिदीबहिनी कुन दिशा फर्कनुपर्छ?
उत्तर: पश्चिम दिशा
१५. प्रश्न: भगवान विष्णुको निवासस्थानलाई के भनिन्छ?
उत्तर: वैकुण्ठ
१६. प्रश्न: भगवान शिवको निवासस्थान 'कैलाश पर्वत' हाल कुन देशमा पर्छ?
उत्तर: चीन (तिब्बत)
१७. प्रश्न: घर निर्माण गर्दा पूजा गरिने 'वास्तु पुरुष' को शिर कुन दिशामा हुन्छ?
उत्तर: उत्तर-पूर्व (ईशान कोण)
१८. प्रश्न: घरमा तुलसीको मठ कुन दिशामा बनाउनु उत्तम मानिन्छ?
उत्तर: पूर्व वा उत्तर-पूर्व
१९. प्रश्न: लक्ष्मी पूजाको दिन घरको मूल ढोकादेखि पूजा कोठासम्म के को चित्र कोर्ने परम्परा छ?
उत्तर: लक्ष्मीको पाइला
२०. प्रश्न: स्वस्तिक चिह्न घरको कुन भागमा बनाउनु अत्यन्त शुभ मानिन्छ?
उत्तर: मुख्य प्रवेशद्वारमा
२१. प्रश्न: हिन्दू धर्ममा ब्रह्माजीको निवासलाई के भनिन्छ?
उत्तर: ब्रह्मलोक
२२. प्रश्न: त्रेता युगमा रामले लङ्का जान समुद्रमाथि बनाएको पुललाई के भनिन्छ?
उत्तर: रामसेतु (Adam's Bridge)
२३. प्रश्न: देवीभागवत अनुसार नवदुर्गा मध्ये पहिलो दिन कुन देवीको पूजा हुन्छ?
उत्तर: शैलपुत्री
२४. प्रश्न: दशैंमा प्रयोग हुने जमरा कुन ठाउँमा उमारिन्छ?
उत्तर: दशैंघरमा
२५. प्रश्न: तिहारमा देउसी-भैलो खेल्ने परम्परा कुन राजाको पालादेखि सुरु भएको मानिन्छ?
उत्तर: बलि राजा
खण्ड २: नेपालका प्रसिद्ध भवन, मन्दिर र वास्तुकला (२६-५०)
२६. प्रश्न: नेपालको सबैभन्दा अग्लो मन्दिर कुन हो?
उत्तर: न्यातपोल मन्दिर (भक्तपुर)
२७. प्रश्न: नेपालको प्रमुख प्रशासनिक भवन 'सिंहदरबार' को डिजाइन कसले गरेका हुन्?
उत्तर: किशोर नरसिंह र कुमार नरसिंह राणा
२८. प्रश्न: नेपालको 'ताजमहल' भनेर चिनिने रानीमहल कुन नदीको किनारमा छ?
उत्तर: कालीगण्डकी
२९. प्रश्न: विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत ५५ झ्याले दरबार कहाँ अवस्थित छ?
उत्तर: भक्तपुर
३०. प्रश्न: काठमाडौंको नाम रहन गएको 'काष्ठमण्डप' कुन रूखको काठबाट बनेको मानिन्छ?
उत्तर: कल्पवृक्ष (एउटै सालको रूखबाट)
३१. प्रश्न: नारायणहिटी राजदरबारको डिजाइन कुन विदेशी आर्किटेक्टले गरेका हुन्?
उत्तर: बेन्जामिन पोल्क (अमेरिकी)
३२. प्रश्न: धरहरा (भीमसेन स्तम्भ) को निर्माण कसले गरेका हुन्?
उत्तर: भीमसेन थापा
३३. प्रश्न: जनकपुरको प्रसिद्ध जानकी मन्दिर कुन वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरिएको छ?
उत्तर: राजपुत / मुघल शैली
३४. प्रश्न: स्वयम्भूनाथ कुन वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरिएको छ?
उत्तर: स्तुप शैली
३५. प्रश्न: पाटनको कृष्ण मन्दिर कुन शैलीमा बनेको छ?
उत्तर: शिखर शैली
३६. प्रश्न: नुवाकोटको साततले दरबार कसले निर्माण गर्न लगाएका हुन्?
उत्तर: पृथ्वीनारायण शाह
३७. प्रश्न: सिंहदरबारमा आगलागी कहिले भएको थियो?
उत्तर: वि.सं. २०३० असार २५
३८. प्रश्न: काठमाडौंको 'बागदरबार' कसले निर्माण गरेका हुन्?
उत्तर: अमरसिंह थापा
३९. प्रश्न: पशुपतिनाथको मन्दिर कुन शैलीमा निर्माण गरिएको छ?
उत्तर: प्यागोडा (छाने) शैली
४०. प्रश्न: रानीपोखरीको बीचमा रहेको बालगोपालेश्वर मन्दिर कुन शैलीमा निर्माण गरिएको छ?
उत्तर: ग्रन्थकुट शैली (पहिले शिखर शैलीमा थियो)
४१. प्रश्न: नेपालको सबैभन्दा पुरानो मन्दिर कुनलाई मानिन्छ?
उत्तर: चाँगुनारायण मन्दिर
४२. प्रश्न: 'लाल दरबार' कसले बनाएका हुन्?
उत्तर: वीर शमशेर
४३. प्रश्न: बौद्धनाथ स्तुपको गर्भमा कुन बुद्धको अस्तु राखिएको विश्वास गरिन्छ?
उत्तर: काश्यप बुद्ध
४४. प्रश्न: लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ कसले निर्माण गरेका हुन्?
उत्तर: सम्राट अशोक
४५. प्रश्न: कीर्तिपुरको बाघभैरव मन्दिर कुन शैलीमा छ?
उत्तर: प्यागोडा शैली
४६. प्रश्न: गोरखा दरबार कुन डाँडामा अवस्थित छ?
उत्तर: उपल्लो कोट
४७. प्रश्न: पाल्पाको रानीमहल कसले बनाएका हुन्?
उत्तर: खड्ग शमशेर
४८. प्रश्न: सेतो दरबार कसले निर्माण गरेका थिए?
उत्तर: वीर शमशेर
४९. प्रश्न: नेपालमा छाने (प्यागोडा) शैलीको विकास कुन कालमा भएको मानिन्छ?
उत्तर: लिच्छवि काल
५०. प्रश्न: काठमाडौं उपत्यकाका तीनवटा दरबार क्षेत्र (Durbar Squares) लाई कुन सूचीमा राखिएको छ?
उत्तर: युनेस्को विश्व सम्पदा सूची
खण्ड ३: विश्वका प्रसिद्ध भवन, धार्मिक स्थल र वास्तुकला (५१-७५)
५१. प्रश्न: विश्वको सबैभन्दा अग्लो भवन कुन हो?
उत्तर: बुर्ज खलिफा (दुबई)
५२. प्रश्न: बुर्ज खलिफाको कुल उचाइ कति छ?
उत्तर: ८२८ मिटर
५३. प्रश्न: विश्वको सबैभन्दा ठूलो हिन्दू मन्दिर कुन हो?
उत्तर: अंकोरवाट (कम्बोडिया)
५४. प्रश्न: अंकोरवाट मन्दिर कसले निर्माण गरेका थिए?
उत्तर: राजा सूर्यवर्मन द्वितीय
५५. प्रश्न: चीनको विशाल पर्खाल (Great Wall of China) कसले बनाउन लगाएका थिए?
उत्तर: सम्राट किन सी ह्वाङ
५६. प्रश्न: भारतको प्रसिद्ध ताजमहल कसको सम्झनामा बनाइएको हो?
उत्तर: मुमताज महल
५७. प्रश्न: ताजमहलका मुख्य वास्तुकार को थिए?
उत्तर: उस्ताद अहमद लाहोरी
५८. प्रश्न: फ्रान्सको पेरिसमा रहेको 'आइफेल टावर' को निर्माण कहिले सम्पन्न भयो?
उत्तर: सन् १८८९
५९. प्रश्न: अमेरिकाको 'स्ट्याचु अफ लिबर्टी' अमेरिकालाई कुन देशले उपहार दिएको थियो?
उत्तर: फ्रान्स
६०. प्रश्न: इटालीको प्रसिद्ध 'लिडिङ टावर अफ पिसा' किन ढल्केको छ?
उत्तर: कमजोर जग र नरम माटोको कारण
६१. प्रश्न: इसाई धर्मको विश्वको सबैभन्दा ठूलो चर्च कुन हो?
उत्तर: सेन्ट पिटर बासिलिका (भ्याटिकन सिटी)
६२. प्रश्न: बेलायतको राजपरिवार बस्ने आधिकारिक दरबारलाई के भनिन्छ?
उत्तर: बकिङ्घम प्यालेस
६३. प्रश्न: अमेरिकाको राष्ट्रपतिको आधिकारिक निवासलाई के भनिन्छ?
उत्तर: ह्वाइट हाउस
६४. प्रश्न: अष्ट्रेलियाको प्रसिद्ध 'सिड्नी ओपेरा हाउस' का डिजाइनर को हुन्?
उत्तर: जोर्न उत्जोन
६५. प्रश्न: प्राचीन मिश्र (इजिप्ट) का पिरामिडहरू किन बनाइएका थिए?
उत्तर: फराओ (राजाहरू) को चिहानको रूपमा
६६. प्रश्न: विश्वको सबैभन्दा ठूलो दरबार परिसर (क्षेत्रफलको आधारमा) कुन हो?
उत्तर: फर्बिडन सिटी (चीन)
६७. प्रश्न: रोमको प्रसिद्ध 'कोलोसियम' के को लागि प्रयोग गरिन्थ्यो?
उत्तर: ग्लेडिएटरहरूको युद्ध र सार्वजनिक मनोरञ्जन
६८. प्रश्न: मुस्लिमहरूको सबैभन्दा पवित्र धार्मिक स्थल 'काबा' कुन देशमा पर्छ?
उत्तर: साउदी अरब (मक्का)
६९. प्रश्न: बेलायतको संसद भवनमा रहेको प्रसिद्ध घडी टावरको नाम के हो?
उत्तर: बिग बेन
७०. प्रश्न: विश्वको सबैभन्दा ठूलो बौद्ध मन्दिर 'बोरोबुदुर' कुन देशमा छ?
उत्तर: इन्डोनेसिया
७१. प्रश्न: रसियाको मस्कोमा रहेको प्रसिद्ध रङ्गीचङ्गी भवन कुन हो?
उत्तर: सेन्ट बेसिल क्याथेड्रल
७२. प्रश्न: माचु पिचु (Machu Picchu) कुन देशमा अवस्थित प्राचीन सहर हो?
उत्तर: पेरु
७३. प्रश्न: ग्रिसको एथेन्समा रहेको प्रसिद्ध प्राचीन मन्दिरको नाम के हो?
उत्तर: पार्थेनन (Parthenon)
७४. प्रश्न: दुबईको 'बुर्ज अल अरब' होटल कुन आकारमा डिजाइन गरिएको छ?
उत्तर: पानीजहाजको पाल (Sail) जस्तो
७५. प्रश्न: मलेसियाको प्रसिद्ध 'पेट्रोनास ट्विन टावर' कुन शहरमा अवस्थित छ?
उत्तर: क्वालालम्पुर
खण्ड ४: निर्माण, इन्जिनियरिङ र घरसम्बन्धी विविध रोचक तथ्य (७६-१००)
७६. प्रश्न: आधुनिक सिमेन्ट (पोर्टल्यान्ड सिमेन्ट) को आविष्कार कसले गरेका हुन्?
उत्तर: जोसेफ एस्पडिन (सन् १८२४ मा)
७७. प्रश्न: भूकम्पको तीव्रता मापन गर्ने यन्त्रलाई के भनिन्छ?
उत्तर: सिस्मोग्राफ (स्केललाई रेक्टर स्केल भनिन्छ)
७८. प्रश्न: नेपालमा भूकम्प प्रतिरोधी 'राष्ट्रिय भवन संहिता' (National Building Code) कहिलेदेखि लागू भयो?
उत्तर: सन् २००३ (वि.सं. २०६०)
७९. प्रश्न: कंक्रीट (Concrete) बनाउन मुख्य रूपमा कुन-कुन सामग्रीको मिश्रण गरिन्छ?
उत्तर: सिमेन्ट, बालुवा, गिटी र पानी
८०. प्रश्न: वास्तुकला र कलामा सौन्दर्यको मानक मानिने 'गोल्डेन रेसियो' (Golden Ratio) को मान कति हुन्छ?
उत्तर: लगभग १.६१८
८१. प्रश्न: इँटालाई पोल्दा रातो रङ कुन रसायनको कारणले आउँछ?
उत्तर: आइरन अक्साइड
८२. प्रश्न: नेपालको सबैभन्दा लामो पक्की पुल कुन हो?
उत्तर: कोठियाघाट पुल, बर्दिया (१०१५ मिटर)
८३. प्रश्न: नेपालको सबैभन्दा लामो झोलुङ्गे पुल कुन हो?
उत्तर: बागलुङ-पर्वत जोड्ने पुल (५६७ मिटर सिंगल स्पान)
८४. प्रश्न: विश्वको सबैभन्दा लामो सुरुङमार्ग (Tunnel) कुन हो?
उत्तर: गोथार्ड बेस टनेल (स्विट्जरल्याण्ड)
८५. प्रश्न: घर निर्माणमा प्रयोग हुने 'RMC' को पूरा रूप के हो?
उत्तर: Ready Mix Concrete (तयारी कंक्रीट)
८६. प्रश्न: घरको छतमा प्रयोग गरिने 'Truss' (ट्रस) के को लागि प्रयोग हुन्छ?
उत्तर: छानाको भार थाम्न र मजबुत बनाउन
८७. प्रश्न: माटोबाट बनेको विश्वको सबैभन्दा ठूलो भवन कुन हो?
उत्तर: ग्रेट मस्क अफ जेने (माली)
८८. प्रश्न: घर वा भवनको डिजाइन तथा नक्सा कोर्ने व्यक्तिलाई के भनिन्छ?
उत्तर: आर्किटेक्ट (वास्तुकार)
८९. प्रश्न: पानीमाथिको सहर (City on Water) भनेर कुन शहरलाई चिनिन्छ?
उत्तर: भेनिस (इटाली)
९०. प्रश्न: एस्किमोहरूले हिउँबाट बनाउने घरलाई के भनिन्छ?
उत्तर: इग्लु (Igloo)
९१. प्रश्न: फिरन्ते जातिले पाल टाँगेर बनाउने अस्थायी घरलाई के भनिन्छ?
उत्तर: टेन्ट वा टिपी (Teepee)
९२. प्रश्न: चराहरूमध्ये सबैभन्दा कलात्मक र सुरक्षित गुँड (घर) कुन चराले बनाउँछ?
उत्तर: तोप चरा (Weaver Bird)
९३. प्रश्न: हिन्दू धर्म अनुसार घरको निर्माण कार्य कुन-कुन महिनामा सुरु गर्नु सबैभन्दा उत्तम मानिन्छ?
उत्तर: वैशाख, फागुन वा मार्गशीर्ष (मंसिर)
९४. प्रश्न: विश्वकै सबैभन्दा साँघुरो घर 'केरेट हाउस' कुन देशमा छ?
उत्तर: पोल्याण्ड (मात्र ४८ इन्च चौडा)
९५. प्रश्न: भुकम्पबाट बच्न जापानमा पारम्परिक घरहरू प्रायः कुन सामग्रीबाट बनाइन्थ्यो?
उत्तर: काठ र कागज
९६. प्रश्न: वास्तुकला र निर्माण इन्जिनियरिङमा घरको नक्सा कोर्न प्रयोग हुने विश्वप्रसिद्ध सफ्टवेयर कुन हो?
उत्तर: अटोक्याड (AutoCAD)
९७. प्रश्न: घरको जग (Foundation) कति प्रकारका हुन्छन्?
उत्तर: मुख्यतया दुई (Shallow र Deep Foundation)
९८. प्रश्न: विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ड्याम (बाँध) कुन हो?
उत्तर: थ्री गर्जेज ड्याम (चीन)
९९. प्रश्न: नेपाली परम्परागत घरहरूको छानो छाउन प्रयोग गरिने कालो र चिल्लो ढुंगालाई के भनिन्छ?
उत्तर: स्लेट (Slate)
१००. प्रश्न: घरमा रङ लगाउनु अघि भित्तालाई चिल्लो बनाउन प्रयोग गरिने सेतो पाउडरलाई के भनिन्छ?
उत्तर: वाल पुट्टी (Wall Putty)